Scenarist Jack Thorne over Adolescence: 'Ik ben in wat serieuze konijnenholen gesprongen'

Er was dit jaar één tv-serie die het kleine scherm wist te ontstijgen: Adolescence. Van het een op het andere moment leek iedereen het over het vierdelige drama te hebben. De in één take gefilmde afleveringen raakten de kijkers diep, en het verhaal over de dertienjarige Jamie (Owen Cooper) die een leeftijdsgenootje doodsteekt, maakte in veel gezinnen belangrijke gesprekken los die eerder niet werden gevoerd.

Met andere woorden, Adolescence was een fenomeen. Vraag scenarist Jack Thorne, die de Netflix-miniserie samen met hoofdrolspeler Stephen Graham creëerde, alleen niet waarom. ‘Als ik dát zou weten, zou ik een stuk meer vertrouwen in de rest van mijn carrière hebben,’ lacht hij tijdens een videogesprek vanuit Londen. ‘Maar helaas, ik heb geen idee.’

U schreef eerder tv-series die goed ontvangen werden, maar de reactie op Adolescence was van een andere orde. Waaraan merkte u dat er iets speciaals gebeurde?
‘Ik kan me twee verschillende momenten herinneren. Het eerste was tijdens een setbezoek toen het gevoel me bekroop dat een groep briljante mensen iets aan het maken was. Het tweede moment kwam in de tweede week nadat de serie was uitgekomen. We wisten al dat de kijkcijfers goed waren, maar vanaf die week begon de stroom met berichten. Ontzettend vriendelijke berichten, van mensen die ik soms al twintig jaar niet had gesproken die vertelden dat ze dankzij de serie eindelijk een gesprek met hun veertienjarige waren aangegaan dat ze al lang wilden voeren. Dat was het moment waarop ik me realiseerde, oh dit wordt groter dan ik dacht. Uiteindelijk werd het belachelijk immens.’

Stephen Graham, die Jamie’s vader speelt, belde u op met het idee voor de serie. Hoe reageerde u?
‘Hij zei twee dingen tijdens dat eerste telefoongesprek: hij wilde het in één take doen, en het moest over messengeweld gaan. Over dat eerste was ik direct erg enthousiast. Het messengeweld-aspect daarentegen voelde beangstigend. Dat onderwerp is al vaker behandeld en ik wil wel een origineel verhaal vertellen. Maar ik kon Stephens passie zien, en vertrouw hem volledig. Dus toen hij vroeg of ik het wilde schrijven, stelde ik voor om het samen te doen. Het was ook Stephens idee om de oorzaak onduidelijk te houden. Jamie moest het niet gedaan hebben omdat zijn vader bijvoorbeeld agressief was, of zijn moeder een alcoholist. Dus was het aan mij om uit te zoeken wie Jamie was. Een ware worsteling, tot een collega, Mariella Johnson, zei dat ik eens naar incel cultuur moest kijken. Ik sloeg direct aan op de overtuiging binnen die gemeenschap dat 80 procent van de vrouwen zich aangetrokken voelt tot 20 procent van de mannen. Als ik zo’n statistiek op Jamie’s leeftijd had gelezen, had ik het namelijk ook geloofd. Nu zeg ik niet dat Jamie een product van de incel cultuur is, ik denk dat hij een product is van heel veel verschillende dingen. Maar dit was een puzzelstukje dat miste. Dus ben ik me er echt in gaan verdiepen, en in wat serieuze konijnenholen gesprongen om Jamie’s karakter vorm te geven.’

Dat waren vast duistere plekken waar u belandde?
‘Ik zocht niet naar de meest haatvolle mensen op het internet, maar naar gesprekken tussen tienerjongens. En daar zijn heel veel video’s van. Jongens die het bijvoorbeeld over Dune hebben, of Minecraft, en dan iets opmerken over een meisje in hun klas. Ik was op zoek naar de uitingen van de ideeën uit de incel cultuur. Ik wilde weten wat Jamie tot een uur ’s nachts aan het kijken was.’

De één take afleveringen beangstigden u niet?
'Dat trok me juist aan. Ik ga zelf richting de vijftig, dus is er altijd die angst dat ik een van die schrijvers wordt die zichzelf blijft herhalen. Maar dit dwong me om de manier waarop ik schrijf opnieuw uit te vinden. En daar heb ik enorm van genoten.’

Welke aflevering was de grootste uitdaging om te maken?
‘Zonder twijfel de tweede, dat zal iedereen die aan het project heeft gewerkt zeggen. Het verhaal was ingewikkeld omdat dit deel over het politieonderzoek gaat. Hierdoor konden we Jamie of zijn familie niet gebruiken maar waren we totaal afhankelijk van de ontdekkingen van rechercheur Bascombe. En omdat we filmden op een echte school, wat een weerbarstige locatie is voor de enkele take – je kunt niet even een extra lokaal bijbouwen -, hadden we heel veel verhaal nodig. Een één take is een estafette. Iedere keer als de camera beweegt, moet-ie met iemand meebewegen en die persoon moet een verhaal hebben. In aflevering één, in het politiebureau, is dit makkelijker. Mensen weten wat een advocaat of agent doet. Maar bij de scholieren is dat ingewikkelder.’

Het enthousiasme waarmee u erover vertelt, doet vermoeden dat u ervan genoot.
‘Zeker. Ik genoot ervan en het beangstigde me tegelijkertijd. Dit was een aflevering die eigenlijk nog niet werkte tot de dag waarop we filmden. De aflevering waarvoor iedereen ideeën opgooide die alle kanten opschoten. Maar omdat we er ons al probleemoplossend doorheen hebben geworsteld, waren we wel op ons best.’

Alle afleveringen zijn vooraf veelvuldig gerepeteerd, als bij een toneelstuk, voordat ze werden gefilmd. Werd er tijdens dit repeteren veel aangepast?
‘Het ritme en het verhaal bleven hetzelfde, maar verder waren er heel veel suggesties van de acteurs, of van Phillip of Matt [regisseur Phillip Barantini en cinematograaf Matthew Lewis] die tijdens het repeteren naar boven kwamen. En verder waren er de simpelere aanpassingen, zoals wanneer je merkt dat iets te lang duurt. Neem bijvoorbeeld aflevering drie, die zou een stuk langzamer starten, met Erin [Doherty] die op verschillende plekken door de veiligheidscontroles zou gaan. Dit bleek veel te traag. We hadden allemaal prachtige sets gebouwd, maar uiteindelijk rende Erin er dwars doorheen om sneller bij Jamie te komen.’

Aflevering drie, met enkel acteurs Erin Doherty en Owen Cooper, was opmerkelijk. Hoe voelde het om bij de opnames te zijn?
‘Bijzonder. Het was de eerste aflevering die we filmden. Voor Owen was acteren helemaal nieuw, en Phil en Matt hadden nog niet kunnen aantonen dat het filmen in één take in dit geval zou werken. En dan was het ook zo dat de camera in vergelijking met de andere aflevering, een stuk minder bewegingsvrijheid had. Je kunt niet schakelen tussen de twee gezichten, zoals normaalgesproken bij een gesprek. Met de camera heen en weer bewegen alsof het een tenniswedstrijd is, levert afschuwelijke televisie op. En een wijd shot waarin ze allebei te zien zijn, wordt snel saai. Dus moest tijdens het filmen uitgevogeld worden wat de beste beeldtaal was. Om te mogen zie hoe Phil en Matt dit deden, terwijl het spel van Erin en Owen – en in het bijzonder Owen – een vlucht nam, was ongelooflijk.’

U gaf al aan dat u eigenlijk geen antwoord heeft, maar het moet toch worden gevraagd: waarom resoneerde Adolescence bij zo’n groot publiek? Was het, naast die enerverende one take en geweldige acteurs, niet het onderwerp?
‘Je bedoelt omdat het mensen doodsangsten aanjoeg over wat er met hun kinderen gebeurt? Ja, daar zit zeker een kern van waarheid in. Nu is het niet zo dat we pretenderen dat het met alle kinderen zo afloopt. Dit verhaal gaat over één specifieke jongen met een specifieke persoonlijkheid die hem naar een specifiek punt bracht. Maar ik heb met heel veel jongeren op scholen gesproken, en ik denk weldegelijk dat er een crisis is. Ik denk dat we een wetenschappelijk experiment op onze jonge mensen uitvoeren. De rijkste mensen die deze planeet ooit heeft gekend, zijn zo rijk geworden door het algoritme te doorgronden. We verlangen van jongeren om meer discipline op te brengen dan we zelf kunnen. Dus ik denk dat een beetje doodsangst wel op z’n plek is. En ik ben enorm dankbaar dat Adolescence eraan heeft bijgedragen dat dit nu onderwerp van gesprek is.’

Wat vindt u zelf dat er moet gebeuren om deze crisis tegen te gaan?
‘Ik weet niet wat er in Nederland wordt gedaan, maar ik weet wel wat er in Engeland moet gebeuren. Ik denk dat alle telefoons van scholen geweerd moeten worden en er geld moet worden vrijgemaakt om dit te handhaven. Kinderen vinden altijd wel een excuus om buiten de klas hun telefoon te gebruiken, dus dat verslavende apparaat moet weg. Ik denk ook dat ze van sociale media af moeten, en dat dit de verantwoordelijkheid van de platforms moet zijn, zoals in Australië het geval is. En verder we moeten kinderen stimuleren om te praten, met hun ouders en met elkaar.’