Bij de Deense docuserie 'Advocaat van de onderwereld' zit je op het puntje van je stoel

Laat bij een Deen de woorden ‘Den sorte svane’ (de zwarte zwaan) vallen en hij weet meteen waar je het over hebt. En dan gaat het niet over een balletfilm, maar over een documentaireserie uit 2024 die het land op zijn grondvesten deed schudden en die de VPRO in verkorte, vierdelige vorm uitzendt als Advocaat van de onderwereld. Vrijwel heel Denemarken heeft dit programma met open mond bekeken en zelfs premier Mette Fredriksen voelde zich genoodzaakt te reageren. ‘Het is begrijpelijk dat de serie veel mensen heeft gechoqueerd,’ schreef ze op sociale media. ‘Ik kijk hiernaar met de grootst mogelijke ernst.’

Wat is er dan te zien? Kort gezegd: een razendspannende scandithriller, maar dan eentje waarin alles echt is. Het begon toen journalist en documentairemaker Mads Brügger (The Mole, Cold Case Hammarskjöld) werd benaderd door een bron die je volgens hem maar één keer in je leven tegenkomt. Amira Smajic is een bedrijfsjurist die zich tien jaar lang liet inhuren door criminele bendes en hen adviseerde over witwassen, belastingfraude en hoe daarbij uit handen van de politie te blijven. Nu wil ze uit die wereld stappen en het schokkende netwerk van corruptie blootleggen waar zij zelf als spin in het web deel van uitmaakte. Samen met Brügger en zijn team rustte ze haar kantoor in het centrum van Kopenhagen uit met verborgen camera’s en pakte ze na een korte sabbatical haar oude werk weer op. Met een paar telefoontjes verspreidde ze het nieuws dat ze weer beschikbaar is voor opdrachten en de louche klanten druppelden als vanouds binnen. Ditmaal werd alles vastgelegd.

Schokkend daarbij is niet zozeer dat criminelen crimineel gedrag vertonen, maar dat zij dankbaar gebruik maken van gladde types uit de bovenwereld die hun expertise inzetten om bijvoorbeeld drugsgeld middels fictieve factuurconstructies wit te wassen of te sjoemelen met faillisementen om de fiscus te ontduiken. Zodoende wordt Smajic’ kantoor platgelopen door zowel bendeleden met moorden op hun geweten als door hoge medewerkers van vooraanstaande Deense bedrijven, die gewoon samen vergaderen en koffiedrinken. Een enorme klap voor het zelfbeeld van een land dat al jarenlang bovenaan staat in de ranglijsten van minst corrupte landen.

De personages – van getattoeerde engerds, tot champagnedrinkende snelle jongens en corrupte advocaten – lijken rechtstreeks uit een slechte film te zijn weggelopen. Maar het fascinerendst is Smajic zelf. In de onderwereld stond ze bekend als de ‘IJskoningin’, om haar medogenloze houding. Nu werkt ze met gevaar voor eigen leven mee aan de ontmanteling van haar verdienmodel. Waarom? Dat blijft enigszins ongrijpbaar. Maar met de ene plottwist en close call na de andere houdt Advocaat van de onderwereld je tot het einde op het puntje van je stoel, zoals het een Scandicrimi betaamt.