VPRO Gids 13

26 maart t/m 1 april
Pagina 26 - ‘Achter de regenboog’
papier
26

Cadeautje!

Je leest dit artikel gratis. Wil je meer van de VPRO Gids? Neem een abonnement. Nu 12 weken voor slechts 10 euro. Ik wil meer lezen →

Achter de regenboog

Cecile Elffers

In zijn documentaire ‘Van de andere kant’ bekijkt Tim den Besten in hoeverre seksuele geaardheid te veranderen is. Zo bezoekt hij een omstreden conferentie voor homoconversietherapeuten en zelfverklaarde ex-homo’s. ‘Je kunt deze mensen wel doodzwijgen, maar ik vind het mooi als ik een gesprek op gang breng.’

‘Sinds ik weet dat ik op jongens val, leid ik een tevreden leven als homo. En toch heb ik me altijd afgevraagd: hoe komt het nou dat de een gay is en de ander niet?’ zegt tv-maker Tim den Besten in de openingstekst van zijn nieuwe documentaire Van de andere kant. ‘Stond het bij mijn geboorte al vast of kwam het later pas?’

Het is niet de eerste keer dat Den Besten zich voor een documentaire verdiept in zijn eigen geaardheid. In 2013 maakte hij samen met zijn beste vriend Nicolaas Veul (100 dagen) de film Een man weet niet wat hij mist, waarin hij voor het eerst van zijn leven met een vrouw naar bed gaat.

Ja, het is bij die ene keer heteroseks gebleven, vertelt Den Besten lachend aan de telefoon. Hij is, zoals hij ook uitlegt in Van de andere kant, een gelukkige homo. Toch blijft hij gefascineerd door de vraag hoe veranderlijk iemands seksuele voorkeur is. In Van de andere kant gaat hij daarom in gesprek met wetenschappers, maar ook met anti-lhbtiq+-activisten. Zoals het Vlaamse Comité Bezorgde Ouders, dat strijdt tegen lhbtiq+-voorlichting in schoolboekjes.

‘Op de conferentie hoorde ik: Tim, jij bent geen homo – jij leeft de gay lifestyle en dat is een keuze’

Tim den Besten

Den Besten laat dus inderdaad een heel andere kant aan het woord in zijn film dan het progressieve, gayvriendelijke geluid van zijn eigen bubbel. En het gaat nog verder: een groot deel van de documentaire speelt zich af op een geheime conferentie voor homoconversietherapie – jawel, het soort therapie waarvan de Nederlandse politiek onlangs heeft besloten dat die in ons land strafbaar wordt.

Helemaal vanuit Argentinië staat Tim den Besten de VPRO Gids te woord over Van de andere kant.

Hoe was het voor jou om op een conferentie voor ‘ex-homo’s’ en homoconversietherapeuten rond te lopen?

Den Besten: ‘Dat was bizar. Het was in Hongarije, ergens buiten Boedapest, op een heel normaal bungalowpark. Ik had nog nooit een “voormalig homo” ontmoet, maar nu zat ik ineens tussen een heleboel ex-gays, die allemaal zeiden: “Ja, dat was vroeger.” Het gekke was: de sfeer was heel goed en het waren echt lieve mensen. Ik had verwacht dat ik als tevreden homo met scheve ogen zou worden aangekeken, maar dat was helemaal niet zo. Die deelnemers aan de conferentie kwamen over als heel redelijke mensen, alleen zeiden ze dus wel de gekste dingen – in mijn belevingswereld dan. Maar dat begrepen ze ook wel weer, dat ik het heel raar vond. Ik kon eigenlijk alles zeggen en vragen wat ik wilde, dat was heel fijn. Af en toe moest ik wel, nou ja, eventjes tot rust komen… Er zat daar bijvoorbeeld een meisje die in het verleden in transitie was geweest naar jongen en die nu weer terug naar meisje was gegaan. En er waren allerlei mensen die tegen me zeiden: “Tim, jij bent geen homo, jij leeft de gay lifestyle en dat is iets anders, dat is een keuze.” Ik praat altijd graag met mensen die mijlenver van me afstaan, dus dat had ik nu ook. Alleen, deze keer ging het ook over mezelf. En als dat soort dingen gezegd worden door heel aardige mensen die slim overkomen, dan is dat best lastig en verwarrend. Maar ik vond het vooral erg leuk, omdat het zo’n spannend onderwerp is. Ik ging eigenlijk iets verkennen wat je niet mag verkennen, het nummer “Born This Way” van Lady Gaga is niet voor niets een gay anthem. Het maken van deze film voelde een beetje als door een deur gaan waar heel groot “verboden toegang” op staat.’

Ik vond de documentaire soms ook best pijnlijk, bijvoorbeeld als je in gesprek gaat met conversietherapeut Mike, zelf ook “ex-homo”. Je deelt het verdriet uit je jeugd met hem, over je vader die wegging bij je moeder. En dat blijkt dan, volgens Mike althans, de verklaring voor jouw homoseksualiteit...

‘Tja, ik had wel verwacht dat hij hierin een oorzaak zou zien. Dat gesprek was eigenlijk een soort regressietherapie, maar dan vanuit de vraag: waar is de gay in jou ontstaan? Haha. Mike zei dat de mannelijke energie voor mij mysterieus is geworden doordat mijn vader twee keer ons gezin heeft verlaten en dat ik me er daarom toe aangetrokken voel. Maar hij zei ook dat mijn moeder me mogelijk onbewust had opgevoed als homo. Omdat mijn oma toen ik heel jong was al had gezegd: “Die Tim, volgens mij is dat er een.” Mike zei dat mijn moeder het vanaf dat moment misschien een beetje heeft gestuurd. Niet zo van: ik ga van Tim een homo maken, maar het zat wel in haar hoofd, waardoor ze mij die ruimte heeft gegeven. Ik geloof hier dus niet echt in, maar ik vond het wel heel grappig, zo’n theorie over je leven en waarom je bent wie je bent.’

Werd je daar dan helemaal niet boos om?

‘Nee, ik vond het eigenlijk een heel leuke manier om de situatie van een andere kant te bekijken, want dit heb ik echt nog nooit zo bedacht of gehoord. Ik word ook gewoon niet zo snel boos om dit soort dingen. Ik denk alleen maar: huh, hoe kom je hier nou weer op? En dan moet ik er eigenlijk vooral om lachen. En ik vind het ook een interessante theorie.’

Maar wanneer mensen die niks van homoseksualiteit moeten hebben je film zien, denken ze misschien: hé, het heeft een oorzaak en het is ook te genezen! Vind je het niet ingewikkeld om homoconversietherapeuten een podium te geven?

‘Nee, ik vind niet dat je mensen die een volgens jou raar verhaal hebben niet mag laten zien. Het is, denk ik, juist heel belangrijk om allerlei soorten mensen aan het woord te laten. Je kan het willen doodzwijgen en doen alsof het niet bestaat, maar ik vind het juist heel mooi als de televisie die ik maak een gesprek op gang brengt. Het kan best dat mensen boos worden om deze documentaire, maar ja, dit is wel gewoon wat er gebeurt. Wij hebben die conferentie niet in scène gezet. Het bestaat, en zo goed en zo kwaad als het ging heb ik er chocola van proberen te maken.’

‘Ons gesprek voelde heel intiem, een beetje als drie homo’s onder elkaar – twee waren het alleen niet meer, volgens henzelf!’

Deze documentaire moeten we misschien zien in de traditie van jouw serie De outsiders, waarin je ook mensen met extreme denkbeelden en levens ontmoet?

‘Ja, sterker nog, het idee was oorspronkelijk ook voor De outsiders: ik wilde een homoconversietherapie volgen. Dat bleek alleen heel moeilijk en toen kwam corona, daarna werd het een opzichzelfstaande documentaire. Maar inderdaad, ook in De outsiders volg ik mensen met een totaal ander wereldbeeld, maar daar wil ik wel alles van weten. Ik probeer het bíjna te geloven; ik ga helemaal mee met iemand, gewoon om alle hoeken van dat verhaal te verkennen. Geloof ik dan echt dat er iemand kan bestaan die nooit eet? Of dat iemand daadwerkelijk is meegenomen door aliens? Nee, maar ik ga tijdens het interview niet zeggen: “Dit kan niet.” Dat heeft geen zin. Ik had hier in Argentinië laatst ook een heel gesprek met een corona-ontkenner. Drie uur lang zit ik dan met zo iemand te praten. Gewoon, om helemaal in kaart te brengen hoe je tot zo’n wereldbeeld komt, en hoe dat dan werkt. En dat doe ik ook bij De outsiders en nu bij Van de andere kant: ik moet en zal proberen iemands gedrag en ideeën te verklaren.’

En, begrijp je het nu dan ook? Waarom iemand ‘ex-homo’ wil worden?

‘Ha! Goeie vraag. Nou, wat ik in elk geval begrijp is dat homoseksualiteit voor veel mensen, zeg maar, niet uitkomt. Vanwege hun geloof, hun omgeving, de wens om een traditioneel gezin te stichten. Maar ik denk niet dat de oplossing dan is dat je, tussen aanhalingstekens, hetero wordt. Ik wil deze mensen natuurlijk helemaal niet voor het hoofd stoten, maar ik denk wel dat ze zichzelf aan het ontkennen zijn. Ik ben zelf tenslotte homo en ik ervaar ook hoezeer je seksualiteit onderdeel is van wie je bent. Deze mensen zeggen dat ze ex-homo zijn, maar ik denk dat ze gewoon hun seksualiteit een draai hebben gegeven, zoals politici ook informatie spinnen. Ik geloof niet dat die ex-gays net zo aangetrokken worden of opgewonden raken door vrouwen als door mannen. Een beetje zoals mijn ervaring in de docu Een man weet niet wat hij mist: ik heb het toen gedaan met een vrouw, dat was leuk en het was best geil, terwijl ik nooit had verwacht dat ik er opgewonden van zou raken, dat het gewoon seks zou zijn. Maar… het is totaal niet te vergelijken met hoe ik me aangetrokken voel tot een man en hoe geil ik daarvan word. Via die ervaring probeer ik voor mezelf begrijpelijk te maken hoe het voor deze “ex-homo’s” werkt, dat leven als hetero.’

Ik zou hun vrouwen er ook wel over willen horen.

‘Dat is iets voor een vervolg misschien, haha. Ik vond het eerlijk gezegd al heel wat dat deze mannen op camera hun verhaal wilden doen, dat was niet bepaald makkelijk. Vooral het gesprek met de twee Nederlandse “ex-homo’s” op de conferentie vond ik heel bijzonder. Dat voelde heel intiem, een beetje als drie homo’s onder elkaar – alleen: twee waren het dus niet meer, volgens henzelf! Die mannen waren heel lief, ik mocht ze gewoon alles vragen en hoewel ik er totaal anders over denk, was er een heel fijne sfeer en wederzijds respect. En ik snapte wel wat zij zeiden en zij snapten mijn vragen ook wel. Dus dan sta je in zekere zin lijnrecht tegenover elkaar, maar daar kun je het dan over hebben. Ik hou daarvan: het is dan net of ik een doolhof in ga, waar ik uit probeer te komen door vragen te stellen. Aha, denk ik opeens, je bedoelt dus dat… En dat wil niet zeggen dat ik het ermee eens ben, maar wel dat ik een beetje bij die persoon in zijn hoofd ben gekropen. Dat vind ik de allerleukste momenten.’

3Doc: Van de andere kant

donderdag 31 Maart

NPO 3 21.00-22.00

60 minuten

NPO Start

Ook van Tim den Besten