Terugkijktips van week 37 die je niet mag missen

'Wie geloof je? En waarom?'

Telefilm De Zitting

Schrijver Amanda Richter beschuldigt politicus Fabian Ploch ervan dat hij haar ooit verkracht heeft. Telefilm De zitting toont de rechtszaak die hierop volgt. Wat is er gebeurd, wie spreekt de waarheid en waarom komt dit nu naar buiten? ‘Wat voor de een een trauma is, is voor de ander een mislukte vrijpartij.’

lees verder

‘Deze zaak kent alleen maar verliezers,’ stelt premierskandidaat Fabian Ploch vlak voor hij de rechtszaal binnenloopt. Het is de enige constatering die alle betrokkenen zullen beamen. Als de deuren van de rechtszaal sluiten, blijkt iedereen namelijk een eigen versie van de werkelijkheid te hebben.

De succesvolle thrillerschrijver Amanda Richter (Kim van Kooten) beschuldigt politicus Ploch (Jacob Derwig) van verkrachting. Dit zou 25 jaar geleden gebeurd zijn op een introductiefeestje van een studentenvereniging. Ploch ontkent. Het is haar woord tegen dat van hem. Aan de rechter de taak om te achterhalen wat er is gebeurd en wie de waarheid spreekt.

Tachtig minuten lang zitten we met de betrokken partijen in de rechtszaal. Met het slachtoffer, dat 25 jaar lang haar mond hield. Zoekt zij gerechtigheid of aandacht? Met de verdachte, die op het punt staat de nieuwe premier van het land te worden. Maakt zijn publieke positie hem kwetsbaar of machtig? Met de rechters, die op basis van tegenstrijdige verklaringen een oordeel moeten vellen. Met de officier van justitie, die de verdachte veroordeeld wil krijgen. En met de advocaat, die twijfel probeert te zaaien.

Waarheidsvinding

‘Wie geloof je? En waarom? Dat willen we met deze film onderzoeken,’ vertelt regisseur Saskia Diesing (1972). De makers kozen er bewust voor om de hele film op één locatie op te nemen. ‘Dat was een wens van scenarist Lykele Muus en ik ging daar direct in mee. Je kunt kiezen voor flashbacks die onthullen hoe de vork in de steel zit, maar dat is uiteindelijk niet de belangrijkste vraag. Wij wilden onderzoeken hoe waarheidsvinding werkt. En hoe je eigen ideeën en ervaringen invloed hebben op de manier waarop je naar de werkelijkheid kijkt.’

In het echte leven zijn hoofdrolspelers Jacob Derwig en Kim van Kooten al twintig jaar een stel. Is het bij zo’n pijnlijk onderwerp een toegevoegde waarde dat de acteurs elkaar zo goed kennen? ‘We hadden op de set een hele open sfeer,’ vertelt Diesing. ‘Niet alleen dankzij hen, alle acteurs stelden zich kwetsbaar op. De thematiek maakte veel los, er kwamen hele persoonlijke verhalen naar boven. Ook vervelende ervaringen.’

De zitting toont hoe ingewikkeld het is om seksueel misbruik in de rechtszaal te bewijzen. Diesing: ‘Soms voel je dat er iets niet klopt, maar is er onvoldoende juridisch bewijs om een zaak rond te krijgen. Dat vreet aan je rechtvaardigheidsgevoel.’ Het slachtoffer moet diep in haar pijnlijke herinneringen duiken – ‘hoeveel centimeter was hij in je?’ – om haar verklaring te onderbouwen. En herinneringen van jaren geleden kunnen onbetrouwbaar zijn. Diesing: ‘Het is interessant om te onderzoeken hoe het geheugen werkt. Wat voor de een een pijnlijk trauma is geworden waar zij de rest van haar leven onder lijdt, is voor de ander niet meer dan een mislukte vrijpartij.’

Confronterend

Hoewel er zelden verkrachters worden veroordeeld door de rechter gelooft Saskia Diesing wel in ons rechtssysteem. ‘Zelfs zonder veroordeling kan een rechtszaak een positief effect hebben. Vooral doordat er nu spreekrecht is voor slachtoffers. Je verhaal kunnen doen, iemand ter verantwoording roepen, dat kan al heel helend werken.’

Ter voorbereiding op de film bezocht Diesing verschillende rechtszaken. ‘Ik was bij een zedenzaak van een man die zijn stiefdochter had misbruikt. De man had al toegegeven dat hij schuldig was. Die zaak was heartbreaking. Ik heb alleen maar zitten huilen. De moeder van het misbruikte meisje las een brief voor die haar dochter had geschreven. Dat was heel dapper en belangrijk. Je zag dat de dader daardoor brak. Ook was het voor hem heel confronterend om te moeten vertellen over de gruwelijke details van het misbruik. Toch was de dader geen psychopaat. Het was een jonge, verwarde man die niet goed kon verklaren hoe dit was gebeurd. De dader had een traumatisch verleden, de moeder was zelf misbruikt. Het was één grote tragedie. In de krant lees je alleen maar: “Man veroordeeld voor misbruik stiefdochter.” En dan wil je zo’n dader opknopen aan de hoogste boom. Maar de werkelijkheid is vaak complexer dan wat we te zien krijgen.’

Scheve machtsverhoudingen

In De zitting gaat het niet om een getraumatiseerde jongeman, maar om een politicus die op het punt staat de machtigste man van het land te worden. ‘In de film is sprake van een ongelijke machtsverhoudingen,’ zegt Diesing. ‘Fabian Ploch is begeleider bij de studentenvereniging en hij belooft Amanda aan een kamer te helpen als ze nog even op het feest blijft.’ De beschuldiging van verkrachting zorgt er niet voor dat Ploch minder populair wordt. Integendeel. ‘Waarom accepteren we seksueel geweld makkelijker van machtige mensen? Kijk naar Trump en Biden. Amerika kon kiezen tussen twee presidentskandidaten die allebei meerdere malen beschuldigd zijn van seksueel misbruik. Dat vind ik choquerend. Blijkbaar hoeft de machtigste man ter wereld niet van onbesproken gedrag te zijn.’

Scheve machtsverhoudingen repareer je niet in de rechtszaal, gelooft Diesing. ‘Ik denk niet dat het veel zin heeft om nog scherpere wetten te maken. Wil je echt een maatschappelijke verandering teweegbrengen, dan moet je ver daarvoor gaan zitten. Bij de opvoeding. Ik denk dat mannen zich te weinig realiseren wat de consequenties van hun gedrag zijn. Een man is nu eenmaal fysiek sterker, alleen al daardoor is er ongelijkheid. We leggen de verantwoordelijkheid voor het voorkomen van seksueel geweld nog altijd te veel bij meisjes en vrouwen. Neem bijvoorbeeld mijn eigen dochter. Zij is zestien. Eigenlijk vind ik dat zij ’s nachts alleen naar huis zou moeten kunnen fietsen, want mannen hebben met hun handen van haar af te blijven. Maar ik offer de veiligheid van mijn dochter niet op voor mijn idealen. Ik laat haar echt niet alleen fietsen.’

'Broek uit en gaan'

Diverse vrouwelijke personages zeggen in de film dat zij ‘natuurlijk’ ook vervelende seksuele ervaringen hebben. Alsof het de gewoonste zaak van de wereld is. Die mindset moet veranderen, vindt Diesing. ‘Het is niet normaal dat vrouwen seksueel geweld meemaken. We moeten jongens vertellen dat ze kwetsbaar mogen zijn en leren waar hun grenzen liggen. Mijn zoon is nu vijftien. Ik wil hem meegeven dat hij voor de seks aan een meisje vraagt of zij het oké vindt. Dat is geen makkelijk gesprek, zeker niet met een puber. Laatst zaten we samen naar de film Call Me by Your Name te kijken. Over twee jongens die ondanks hun leeftijdsverschil verliefd op elkaar worden. De oudste vraagt vlak voor het vrijen: “Weet je zeker dat je dit wilt?” Ik heb dat moment aangegrepen om te vertellen dat dit een mooie manier is om toestemming te vragen. Dat is iets heel anders dan het “broek uit en gaan” wat jongeren tegenwoordig op Pornhub zien.’

Het is niet toevallig dat de verkrachting in de serie zich heeft afgespeeld op een feestje van een studentenvereniging. Dat is bij uitstek een plek waar seksueel grensoverschrijdend gedrag wordt genormaliseerd, meent Diesing. ‘Op de een of andere manier denken we: ach, tijdens de studententijd hoort het erbij, feesten, seks en drank. Maar moeten we het normaal vinden dat een drankspelletje automatisch leidt tot seks? Ik denk het niet. Bij studentenverenigingen zie je dat de deur dichtgaat en vervolgens horen we niet meer wat er gebeurt. Maar ook daar moet het niet normaal zijn om iets te doen wat de ander niet wil.’

Dan haalt Diesing Oscar Wilde aan. ‘“Everything in the world is about sex, except sex. Sex is about power.” Ken je die uitspraak? Vanmorgen in de trein zat ik daarover na te denken. En ik ben het er niet mee eens. Ik vind het een cynische manier om naar het leven te kijken. Wat mij betreft moet seks gaan over liefde, lust en levensvreugde. En iedereen moet ervan kunnen genieten.’

Hoogbejaarde mol

2Doc: The Mole Agent

In docu The Mole Agent duikt de 83-jarige Sergio onder in een verpleeghuis. Maar er komen totaal andere ontdekkingen dan verwacht aan het licht. 

lees verder

Lopen de oudjes niet met poepluiers rond? Hoe zien de wc’s eruit en behandelt de verpleging haar bejaarde inwoners wel goed? In de licht absurdistische docu-fictie The Mole Agent (Chili, 2020) dient ‘mol’ Sergio, een 83-jarige weduwnaar op zoek te gaan naar antwoorden op kritische vragen over het reilen en zeilen binnen verpleeghuis ‘San Francisco’. Sergio doet dat in opdracht van privédetective Romulo, die de klus op zijn beurt kreeg van de dochter van Sonia Perez, een hoogbejaarde inwoner van het rusthuis. De vrouw vermoedt namelijk dat haar moeder er wordt mishandeld. 

Uitgerust met moderne smartphone en geavanceerde camerabril laat de hoogbejaarde mol zich ‘opsluiten’ achter het hek van San Francisco om daar vervolgens drie maanden lang met de ouden van dagen te leven. Sergio’s undercoveroperatie werpt echter licht op iets onverwachts. Niet alleen is de kijker getuige van de vele diepgaande relaties die Sergio met verschillende medebewoners aangaat. Ook blijkt uit Sergio’s verslagen dat het bejaardentehuis vooral met één hardnekkig probleem te kampen heeft: de tergende eenzaamheid die ouderen voelen omdat familieleden en/of vrienden hen niet of nauwelijks opzoeken. 

‘De film is herkenbaar en legt een universeel thema bloot,’ legt Caroline Wassenaar uit die voor vpro Gids de documentaire bekeek. Als mantelzorger en vrijwilliger komt Wassenaar ruim tien jaar in verschillende verpleeghuizen, voornamelijk op afdelingen met demente ouderen. ‘In de praktijk komt het vaak voor dat inwoners van een verpleeghuis zich eenzaam voelen ten gevolge van hun ziekte en de bijbehorende verwarring. Daar komt bij dat familieleden het moeilijker vinden om contact te maken met ouderen die kampen met hersenziekten en zich daarom anders gedragen. Ook zijn er familieleden die gehaast binnenkomen, even een wasje ophalen en er dan snel vandoor gaan. Echt wezenlijk contact ontbreekt dan.’

‘De arena van de film is veelzeggend,’ vervolgt Wassenaar. ‘Je hebt mensen achter het hek, degenen die niet goed functioneren en daardoor niet meer goed passen in de maatschappij. En de mensen voor het hek, degenen die leven in een ratrace waar aandacht voor elkaar vaak ontbreekt. Je kunt je soms wel afvragen wie er nou daadwerkelijk goed functioneert. Je hoeft geen deskundige te zijn om contact te hebben met ouderen. Neem Sergio. Hij gaat ‘gewoon’ naast de inwoners zitten. Hij kijkt en luistert en is daadwerkelijk aanwezig. En dan zie je als kijker dat er ook iets ontstaat. Namelijk, wederkerigheid in de vorm van vriendschap.’

Boontjes branden

Keuringsdienst van waarde

Excellente koffie maak je tegenwoordig thuis. En voor wie nog een stapje verder wil gaan, is koffiebonen branden de nieuwe hype. Keuringsdienst van waarde onderzoekt. 

lees verder

Vroeger had je bruin brood en wit brood. Dat kon je laten snijden of niet. Wie nu bij een bakker binnenstapt moet eerst een cursus volgen om alle graansoorten, pittennamen en bereidingsmethodieken te kunnen duiden. Keuzestress is een kwaal van onze tijd. Het overvalt ons in de bakkerij, in de doe-het-zelf-winkel met kleurenwaaiers in de hand (doen we oudroze 001 of toch maar oudroze 0014?), en in de supermarkt, staand voor het schap met pindakaas (pecan of pinda’s, met sambal of zonder, gezouten misschien?).

Het doet zich ook voor in onze keuken als we een kopje koffie zetten.  

Als ergens keuzestress heeft toegeslagen, dan wel in het koffie-universum.

Waar heb je trek in? Espresso? Een lekkere doppio of ristretto? Lungo? Een cappuccino of een flat white? Latte macchiato? Americano? Een long black?

De keuzestress doet zich ook voor bij de herkomst van de koffie zelf (doe mij maar bonen van de berg Elgon in Uganda) en, niet in de laatste plaats, bij het koffieapparaat.

Een beetje huishouden heeft naast een koffiecupmachine ook een (half)automatische espressomachine en filterkoffiemachine staan (die van oma, gered van zolder, is inmiddels weer helemaal in). Koffie wordt gezet in een cafetière of een percolator, of door een filterhouder boven een pot te plaatsen: anno 2021 herverpakt als ‘pour over coffee’ en aangeprezen als ‘langzaam water in cirkeltjes over je koffie gieten, daar word je lekker zen van!’

‘Zen worden’ is de marketingblurb die ook de opmars van het zogeheten ‘zelfbranden’ voedt. 

Want sinds enige tijd heeft ook de ‘roast’ – het branden van de nog groene koffieboon, waarbij smaak en aroma’s vrijkomen – zich uit het rijk der vanzelfsprekendheden losgemaakt, en zelfbranden geldt als de heilige graal.

Het kan op het fornuis, en in een popcornmachine, maar de serieuze zelfbrander koopt vanzelfsprekend een speciale machine.

Goed opletten is het devies: temperatuur en brandduur luisteren nauw, en luisteren naar de eerste en tweede ‘scheur’ is best lastig, want de apparaten maken een hels kabaal. Zoals ze ook voor enorme rookontwikkeling zorgen en de hele keuken bedekken met een papierachtige laag.

Maar zijn de buren gepacificeerd en is de keuken grondig schoongeboend, dan wacht het grote (zen)geluk. Tenminste: ‘Als je bonen gebrand zijn kan je ze malen met een koffiemolen. Bekijk hier onze koffiemolen Top 10’.

In de Keuringsdienst van waarde wordt het branden aan nader onderzoek onderworpen. Wat is nou eigenlijk het verschil tussen ‘pike’ en ‘blond’, tussen ‘dark’, ‘special’ en ‘cinnamon roast’?