VPRO Gids 46

13 november t/m 19 november
Pagina 18 - ‘Serierechercheur’
papier
18

Cadeautje!

Je leest dit artikel gratis. Wil je meer van de VPRO Gids? Neem een abonnement. Nu 12 weken voor slechts 10 euro. Ik wil meer lezen →

Serierechercheur

Hugo Hoes 

In de spannende dramaserie 'BuZa' speelt Kees Prins een minister van Buitenlandse Zaken die in de problemen raakt. Op de aftiteling staat Vladimira Meduzova vermeld als researcher, net als bij Hollands Hoop, Klem en Overspel. De VPRO Gids vroeg Meduzova wat haar werk inhoudt.

Vladimira Meduzova

‘De research voor BuZa deed ik toen ik nog bij BNNVara in dienst was,’ zegt Vladimira Meduzova (1977). ‘Dat is al een tijdje terug. Nu werk ik freelance als researcher en dramaturg aan de ontwikkeling van verschillende dramaseries in opdracht van producenten.’

Helder, maar wat doet een dramaresearcher precies?

Meduzova: ‘Die waarborgt de geloofwaardigheid van de verhalen. Door factchecking, maar vooral door onderzoek te doen in de arena en te praten met mensen die veel weten over een bepaalde wereld. Wat speelt er? Hoe zit die wereld in elkaar? Ik duik daarin en ga alles onderzoeken. Bij Hollands Hoop de wereld van medicinale cannabis en de wietindustrie, in Klem de Belastingdienst en voor Red Light illegale prostitutie en vrouwenhandel. Researchers voor documentaires zoeken personen en verhalen. Bij fictie ga je op zoek naar elementen die het verhaal verrijken en interessant zijn voor de dramatische ontwikkeling. Waar zitten de onverwachte conflicten en de dilemma’s? En altijd in beelden denken.’

‘BuZa is drama, maar je maakt ook gebruik van de werkelijkheid. Vaak is het op het randje’

De filmwereld heeft Oscars en Gouden Kalveren voor allerlei categorieën, maar niet voor beste dramaresearcher.

‘Nee, het is een redelijk onzichtbare en ondergewaardeerde functie. In Groot-Brittannië is het vak zichtbaarder, bij de BBC hebben ziekenhuisseries eigen researchers.’

Wat ziet u in BuZa terug van uw research?

‘De casussen. In dit geval Nederlanders in buitenlandse cellen, maar ook dossiers die terloops genoemd worden. Daarvoor heb ik verschillende mensen gesproken op het ministerie. Nee, niet de minister. Over dagindeling, verloop van beslissingsprocedures en de manieren waarop de minister onder druk komt te staan. Toen ik daar was, werd mij verteld: als je vanavond naar het Journaal kijkt zie je vier items die hier spelen. En dat klopte. Hoe is de relatie tussen de minister en zijn staf en welke rol speelt de partijkleur. Ook belangrijk, de sfeer op zo’n departement. Het is zo’n plek waar heel veel afkortingen worden gebruikt. Diplomatieke onschendbaarheid zit ook in de serie. Die onschendbaarheid kent ook weer uitzonderingen en juist die zoek je want daar ligt de spanning. Hoe maak je het de minister moeilijk? Dat is belangrijk. Hij moet onder druk gaan handelen.’

Kees Prins als minister Maarten Meinema van Buitenlandse Zaken

Had u destijds een minister in het hoofd?

Ben Bot, en Frank [Ketelaar, regisseur van BuZa, red.] heeft hem ook gesproken. Later Frans Timmermans. Het personage moet ook interessant zijn. Deze is nogal koppig.’

Ik zie Hans van Mierlo.

‘Deze minister heeft natuurlijk níets met een bestaand persoon te maken.’

Een deel van BuZa speelt zich af in Santa Luca. Dat land kende ik niet.

‘Mooi toch? Ligt in Midden-Amerika, maar het bestaat niet. Dit heb ik trouwens niet bedacht. In BuZa zit ook een ambassadeur van een bestaand land, Litouwen en in de intro zie je echte voormalige ministers. Het is drama, maar je maakt ook gebruik van de werkelijkheid. Vaak is het op het randje.’

‘Ik weet hoe je de perfecte moord moet plegen’

Vladimira Meduzova
U noemde Hollands Hoop.

‘Daarvoor heb ik me niet alleen verdiept in de cannabiswereld, maar ook in de forensische psychiatrie en seriemoordenaars. Vadermoord was een van de thema’s en dan zoek je een diagnose die spannend en passend is. Daar zijn heel wat gesprekken met een forensisch psychiater aan voorafgegaan. Ik heb ook gezocht naar een plant waarmee je iemand het best kunt vergiftigen. Dus op een manier waarbij het slachtoffer langzaam sterft en zijn dood niet op een vergiftiging lijkt. Op zo’n detail kan ik me helemaal uitleven. Research doen is ook detective spelen.’

het artikel gaat verder onder dit kader

Beslisserseenzaamheid

Op verzoek van de VPRO Gids bekeek oud-politicus Bert Koenders de eerste twee afleveringen van BuZa. Momenteel is Koenders hoogleraar vrede, recht en veiligheid aan de Universiteit Leiden en van 2014 tot 2017 was hij minister van Buitenlandse Zaken in het kabinet-Rutte II. 

Ik vond het spannend. Met Kees Prins, die prachtig acteert, als nieuwe minister van Buitenlandse Zaken die in de politieke realiteit van 2021 belandt. Met onverwachte gebeurtenissen, soms een perfecte storm en de noodzaak om met verstand en gevoel te reageren en te sturen. In 2014 had ik dat met MH17, vluchtelingen, een eurocrisis en vlak daarna met Brexit en Trump.

Of, zoals Harold Macmillan [Britse premier van 1957 tot 1963, red.] antwoordde toen men hem vroeg waar zijn regering het meest door beïnvloed werd: “Events, dear boy, events.” Buitenlands beleid vormgeven is cruciaal en strategisch noodzakelijk in een tijd van klimaatverandering, Europese crises en conflicten, maar er is ook de realiteit van een 24/7-nieuwsstroom, druk vanuit de politiek en de media, het belang van naaste medewerkers en de eenzaamheid van de beslisser. Hier en daar is het scenario ongeloofwaardig.

Dramatiseren om de aandacht vast te houden is op zich wel begrijpelijk, maar een drankprobleem, een ambassadeur in een bordeel, doodvonnissen plus een auto-ongeluk – dat is wel wat veel van het goede. Of van het slechte. Het laat wel zien hoe groot de druk op een minister is en ook hoe belangrijk het is om daar goed mee om te gaan.

Overigens ben ik in de politiek nauwelijks drankproblemen tegengekomen en ook geen ambassadeurs die bordelen bezochten. De sfeertekeningen van het ministerie en de vergaderingen laten zien dat er goede research heeft plaatsgevonden. Dat een woordvoerder en politiek assistent een relatie krijgen is interessant, maar een partij die druk uitoefent via een politiek assistent, dat is ongeloofwaardig. Sommige scenario’s zijn op een interessante manier geresearcht. Ik had een VN-missie in Mali geleid voor ik minister werd en kort na mijn aantreden werd ik geconfronteerd met in het buitenland ter dood veroordeelde Nederlanders. Het ging om Indonesië en ik heb toen de ambassadeur teruggeroepen. De emoties en de druk in dergelijke situaties zijn dramatisch interessant.’

U kunt iemand vergiftigen?!

‘Ik weet hoe je de perfecte moord moet plegen. Naast research voor series heb ik ook onderzoek gedaan voor De terugkeer, de laatste roman van Esther Gerritsen. Dat verhaal draait om een lang geleden overleden persoon. Een forensisch antropoloog heeft mij toen uitgelegd hoe je jaren na iemands dood aan de hand van zijn botten de doodsoorzaak nog kunt vaststellen. De serie Red Light, ook geschreven door Esther, speelt in de prostitutie. De meeste research daarvoor deed Halina Reijn, ik heb in Antwerpen gesproken met hulpverleners en begeleiders van vrouwen in het illegale prostitutiecircuit. Om welke nationaliteiten gaat het, welke problematiek speelt er en welke tactieken gebruiken pooiers? Maar ook: hoe ziet de dag van zo’n meisje eruit? Blijkt er bijvoorbeeld heel veel energydrink te worden gedronken. Is slechts een detail, maar wel realistisch.’

In Klem kwamen de belastingwereld en criminaliteit samen.

‘Daarbij hadden we een intensieve samenwerking met de Fiod, zij hebben het script ook gelezen. In die serie zat een belangrijke verhaallijn rond witwassen en geld wegsluizen. Daarover hebben we veel geleerd van het Anti Money Laundering Center, een internationaal justitieel samenwerkingsverband. Zij vertelden in geuren en kleuren over een casus met criminele schuldeisers. Interessant, want dat levert conflicten op. Experts vertellen graag over hun werk. Zij hebben er tenslotte ook belang bij dat hun werkwijze waarheidsgetrouw wordt weergegeven. Politiewerk komt vaak versimpeld in beeld, maar bij Klem hadden we altijd een politieadviseur.’

De criminele partij was vast minder scheutig met advies.

‘Klopt. Maar meestal krijgen we de informatie over de bad guys van de good guys, politie en justitie dus. En Frank kan heel goed bad guys verzinnen. Het is en blijft fictie.’

Kunt u nog ontspannen naar series kijken?

‘Daarvoor moet ik mijn researchknop omdraaien. Vooral bij Mindhunter was dat lastig. Ik vind seriemoordenaars buitengewoon fascinerend. Met grote bewondering heb ik naar die serie gekeken, ook als researcher. Soms kom ik in het echte leven ook in een nieuwe arena terecht. Sinds kort zit ik bijvoorbeeld op kungfu en dan wil ik alles weten van die wereld. Beroepsdeformatie. Ik kan beter braaf de oefeningen doen.’

In de criminaliteit kunt u het nog ver schoppen.

‘Zeker, maar dat ga ik niet doen.’

BuZa

Vrijdag 19 november
NPO 1 21.30-22.20 uur