VPRO Gids 29

17 juli t/m 30 juli
Pagina 10 - ‘‘Iedere traditie begon als een verandering’’
papier
10

Cadeautje!

Je leest dit artikel gratis. Wil je meer van de VPRO Gids? Neem een abonnement. Nu 12 weken voor slechts 10 euro. Ik wil meer lezen →

‘Iedere traditie begon als een verandering’

Cecile Elffers

Van 18 juli tot en met 22 augustus presenteert Janine Abbring voor het vijfde seizoen op rij elke zondagavond VPRO Zomergasten. De eerste gast is architect Floris Alkemade, die sinds 2015 Rijksbouwmeester is.

Biografie

Floris Alkemade werd in 1961 in Sint-Oedenrode geboren. Hij was slim, maar spijbelde graag. Op zijn veertiende ging hij daarom naar een kloosterinternaat in België. De monniken gaven ook les in filosofie en hier kreeg Floris eindelijk lol in leren. Dat hij bouwkunde zou gaan studeren, was evident. Hij bouwde altijd hutten en met zijn vader zette hij in hun gigantische tuin bijzondere bouwwerkjes neer: folly’s. Op de TU Delft studeerde Alkemade in 1989 af bij Rem Koolhaas, die hem aannam bij zijn bureau OMA. Hier werd Alkemade later partner. Sinds 2008 heeft hij zijn eigen bureau, FAA. In 2015 werd Alkemade Rijksbouwmeester; op 1 september 2021 zal hij deze functie overdragen aan Francesco Veenstra.

Shakespeareaanse tragedie

Floris Alkemade valt op als maatschappelijk geëngageerde Rijksbouwmeester. Zo maakte hij de succesvolle tentoonstelling Panorama Nederland: een optimistische kijk op de ruimtelijke toekomst, met aandacht voor vluchtelingen, woningbouw, duurzame energie, zorg en voedselproductie. Als Rijksbouwmeester kreeg Alkemade ook de renovatie van het Binnenhof op zijn bordje, een waar hoofdpijndossier. Hij stelde Ellen van Loon en Liesbeth van der Pol aan als coördinerend ontwerpers. Omdat Van Loon bij oma werkt, kreeg de Rijksbouwmeester te horen dat hij vriendjespolitiek bedreef. Van Loon en Van der Pol werd ook nog eens megalomanie verweten en het duo moest het veld ruimen. ‘Een shakespeareaanse tragedie,’ aldus Alkemade.

Rijksbouwvakker

Forensisch wetenschapper en natuurkundige Frans Alkemade over zijn jongere broer: ‘We komen uit een hecht katholiek maar vrij gezin van vijf. Floris woont nu met zijn vrouw en dochters in ons ouderlijk huis in Sint-Oedenrode. Hij is van ons het meest Brabants gebleven, dat hoor je ook wel. Floris en ik lijken op elkaar: allebei vinden we dat we onze wijsheid moeten delen, met een wat dwingende betoogtrant. Maar ruzie krijg je niet snel met Floris; als iemand boos op hem is, glijdt dat van hem af. Een onverstoorbaarheid, van “ik bedenk zelf wel wat ik van mezelf vind”. Ik ben apetrots op Floris. Typisch voor hem is dat, hoe krankzinnig druk hij ook is, hij altijd nog met zijn handen bezig wil zijn. Hij heeft in de tuin allerlei herdenkingsplekjes gebouwd voor overleden familieleden, maar bijvoorbeeld ook een waterput en een pizzaoven. Floris is geen stropdasmannetje, ik noem hem ook wel de Rijksbouwvakker.’

Inclusiviteit in de architectuur

Vlnr: architecten Frank Gehry (met bril), Jean Nouvel en Rem Koolhaas tijdens een workshop over hun project Düsseldorf Nord, 1997. Floris Alkemade kijkt het aan met de handen op de rug

Vlnr: architecten Frank Gehry (met bril), Jean Nouvel en Rem Koolhaas tijdens een workshop over hun project Düsseldorf Nord, 1997. Floris Alkemade kijkt het aan met de handen op de rug

‘Rem [Koolhaas, red.] gaf me af en toe managementadviezen: “Ik hoor je nooit schreeuwen, ben je wel betrokken?” (…) Een managementstijl die redelijk masculien te noemen is. (…) In Nederland is maar een kwart van de bouwkundig architecten vrouw. Daarmee horen we bij de drie slechtst scorende landen in Europa. We zouden ons er meer van bewust moeten zijn dat het tegen ons werkt als we de dominante stemmen te veel aan het woord laten. (…) Man, vrouw; allochtoon, autochtoon; oud, jong – waar we naartoe moeten, is het bewust ruimte bieden aan stemmen die met meer verfijning maar met minder volume spreken.’ (Floris Alkemade, A Zine, 18 januari 2021)

Rozijntje

Zo heet Alkemades zwarte kat.

Moreel ontwerpen

‘De ontwerpsector weet alles mooi te maken. Dat is de kracht, maar ook de zwakte ervan. Op die tentoonstelling over nazidesign in het Derde Rijk in Den Bosch zie je sublieme vormgeving en toch weet je dat het moreel totaal verwerpelijk is. (…) Als je niet de juiste vragen stelt en niet beschikt over de juiste sociale antenne, kan zelfs sublieme schoonheid verderfelijk zijn.’ (Floris Alkemade, De Architect, 10 juni 2020)

Derde macht

In 1986 was Floris Alkemade betrokken bij het project Collapse of Time van architect en kunstenaar John Hedjuk

‘We moeten ons veel meedogenlozer opstellen, onafhankelijker ook. We zijn zo verweven geraakt met onze politieke en commerciële opdrachtgevers. (…) We moeten opereren als de derde macht die de dominantie van het marktdenken en de politieke waan van de dag doorbreekt.’ (Floris Alkemade, Blauwe Kamer, 2 april 2020)

Prikangst

Floris Alkemade is volgens zijn broer Frans nergens bang voor. Toen hij een jaar of dertien was joeg hij bijvoorbeeld eigenhandig een stel inbrekers weg. Een uitzondering vormen injectienaalden, en ziekenhuizen in het algemeen – de geur alleen al. Als het hele doktersgezin Alkemade vroeger de griepprik kreeg, lukte dat bij Floris alleen via een houdgreep. Inmiddels heeft de Rijksbouwmeester zijn coronavaccin binnen, maar leuk was anders.

Houellebecq en Apollo 11

Floris Alkemade kiest onder meer voor een interview met Michel Houellebecq uit het Arte-programma Permis de penser (2016), waarin de Franse schrijver vertelt over zijn poëzie. Ook laat hij Apollo Guidance Computer zien, een YouTubeserie over de boordcomputer van de Apollo 11, die de eerste mens op de maan zette. Deze serie ontdekte Alkemade toen hij afgelopen najaar door corona geveld was. 

Keuzefilm: Stalker

RU 1979. Sciencefictiondrama van Andrej Tarkovski. Naar een boek van Arkadi en Boris Stroegatski. Met o.a. Aleksandr Kajdanovski, Alisa Freindlich en Anatoli Solonitsyn. Deze filosofische klassieker gaat over de geheimzinnige gids Stalker, die een wetenschapper en een schrijver een ‘verboden zone’ binnenleidt, waar de regels van logica en gezond verstand niet gelden. Lees meer over deze film op vprogids.nl/zomergastenfilms.

De interviews uit VPRO Zomergasten zijn vanaf woensdag na de uitzending ook terug te luisteren als podcast op vpro.nl/zomergastenpodcast of via je favoriete podcastapp.

VPRO Zomergasten
NPO 2, zondag 18 juli 20.20-23.30 uur

Cadeautje!

Je leest dit artikel gratis. Wil je meer van de VPRO Gids? Neem een abonnement. Nu 12 weken voor slechts 10 euro. Ik wil meer lezen →