dit artikel krijg je cadeau

Smaakt dit naar meer? Neem een abonnement op de digitale VPRO Gids.
6 maanden voor € 17,50

Vrijstaat Kralingen

Dieter van den Bergh

Het Holland Pop Festival in Kralingen was in 1970 het eerste meerdaagse festival in Nederland. Zo’n honderdduizend bezoekers zagen niet alleen bands als Pink Floyd en The Byrds, ze konden er ook ongestoord blowen. ‘Zonder toeval had het nooit plaatsgevonden.’

‘500 gulden, exclusief reiskosten. Wijze van betaling: contant aan de artiesten in de pauze. Plus een goed gestemde vleugel, ten minste één geaard stopcontact en een “toereikend aantal consumpties”.’ Onder die voorwaarden kwam de zeskoppige band CCC Inc., een voorloper van Doe Maar, in de zomer van 1970 vanuit hun Peelcommune in een busje naar het Kralingse Bos rijden.
Het staat in het contract dat Berry Visser (72) uit zijn archief opdiept. ‘Popmuziek was nog geen serious business,’ weet de man die vijftig jaar geleden medeorganisator was van het Holland Pop Festival. Dat bewijzen ook de contracten van The Byrds (6000 dollar, inclusief een optreden op het Bath Festival), Santana (4000 dollar) en Mungo Jerry (300 pond).
‘Of een bouwput bij de Van Brienenoordbrug, óf het fameuze Kralingse Bos. De keuze was niet zo moeilijk.’
Berry Visser
Als de Delftenaar in 1967 The Doors en Jefferson Airplane ziet spelen in Het Concertgebouw wil hij nog maar één ding: zelf concerten organiseren. Hij stapt op de boot naar Engeland en legt daar belangrijke contacten. In 1968 richt hij Mojo Concerts op. Eerste wapenfeit is een double bill met Soft Machine en Jethro Tull. Dan vindt, in augustus 1969, Woodstock plaats. Wauw, kunnen we zoiets ook niet hier? denkt Visser, een 23-jarige hippie met ambities. Het idee komt in een stroomversnelling als er plotseling een oudere, keurig geklede vertegenwoordiger voor zijn deur staat: Georges Knap. ‘Hij wilde iets dergelijks in Rotterdam, de laatste plek waar ik aan gedacht had. Na de nodige aarzelingen ben ik met hem langs twee mogelijke locaties gereden: een bouwput bij de Van Brienenoordbrug en het fameuze Kralingse Bos. Die keuze was niet zo moeilijk. In april trok ik in bij Georges en zijn vrouw Toos, die in de Rotterdamse wijk Ommoord woonden. Daar zaten we samen met Piet van Daal [die de technische zaken regelde, red.] in hun woonkamer met één telefoon het festival uit de grond te stampen.’

Veluwe

Ze krijgen 25.000 gulden garantiesubsidie. De Schiedamse Coca-Cola-bottelarij springt bij met een lening van 50.000 gulden. ‘Natuurlijk druiste zo’n bedrijf in tegen onze hippieprincipes, maar we hadden geen keus. Directeur Smeijers was trouwens zó ruimhartig dat hij later ontslagen werd.’ 
Het festival wordt in alle stilte voorbereid. ‘We waren bang voor bezwaarschriften, zeker vanuit de villawijk.’ Knap en Visser kijken samen met hoofdinspecteur van politie Coster naar een voorvertoning van de film Woodstock. ‘Wij vonden het geweldig, maar die man ook.’ Coster besluit dat de politie niet nadrukkelijk aanwezig mag zijn in het Kralingse Bos en dat alcohol wordt verboden. ‘De focus lag op andere genotsmiddelen, die zouden gedoogd worden. Het mocht een soort vrijstaat zijn, met Koos Zwart [legendarisch cannabisactivist, red.] als leider van het drugsteam.’
Even is er nog paniek. ‘Er kwam een item op het journaal over Sid Bernstein, de man die The Beatles naar Amerika had gehaald. Die wilde een soort Woodstock op de Veluwe organiseren. Wij schrokken ons kapot, daar gaan we met onze plannen en idealen! Maar hij kreeg geen poot aan de grond. Met duizenden mensen de Veluwe vertrappen, dat ging niet gebeuren.’

Op 26, 27 en 28 juni is het zover. Het affiche van het Holland Pop Festival – met daarop tientallen acts, zoals Pink Floyd, The Byrds, T. Rex, Jefferson Airplane, Soft Machine, Al Stewart, Fairport Convention en Canned Heat – is vooral het persoonlijke favorietenlijstje van Berry Visser. ‘Dat kon toen nog.’ Zijn voorliefde voor het theatrale blijkt onder meer uit The Waterwalk van kunstenaar Jeffrey Shaw: naakte vrouwen die door grote piramidevormige ballonnen over het water lopen. Kralingen moet een totaalervaring zijn, vindt Visser. Frank Zappa biedt zichzelf ook nog aan. ‘Maar we hadden geen geld meer.’

Vuil

Wel is er een act die niemand verwacht, of toch zeker niet op het hoofdpodium: freejazzduo Han Bennink en Misha Mengelberg. ‘Een godvergeten jazzduo tussen de popcoryfeeën,’ blikt drummer Bennink (78) terug. ‘We hadden van die miniversterkers en Misha had zo’n klein Rippen-pianootje. Haha, het zag er niet uit joh, heel armzalig. We wisten helemaal niet dat we voor zó veel mensen zouden spelen. Voor ons was een veld bomvol mensen die we maar moeilijk konden bereiken. Maar ik geloof dat ze het wel aardig vonden.’
‘Ik ben zo snel mogelijk weggegaan. Voor de stuff hoefde ik ook niet te blijven: die had ik altijd op zak.’
Han Bennink
Het duo speelt rond halfdrie. ‘Het was stralend weer, volgens mij was ik op blote voeten. Ik had een hele verzameling rare trommels bij me en zat ook nog wat op zo’n lange Marokkaanse trompet te blazen. Ik dacht: ik ga maar een beetje stoney doen voor al die stonies. Wat ik me verder herinner is een enorme muur van plastic bekers, opgestuwd door de wind. Jezus, wat was het vuil daar! En dat zo’n omroeper ineens schreeuwde: “Kijk een vliegtuig!” Daar zat dan een of andere bekende band in. Het zal wel.’
Han Bennink

Han Bennink

Een historisch moment? ‘Ach,’ zegt Bennink. ‘Voor ons was het gewoon een optreden. En niet eens op een heel leuk festival. Ik had een broertje dood aan pop en populair, nog steeds. Toen we klaar waren ben ik zo snel mogelijk weggegaan. Voor de stuff hoefde ik ook niet te blijven: die had ik altijd op zak jongen, ik heb mijn hele leven geblowd. Maar achteraf was het natuurlijk wel geinig dat zo’n raar Hollands bandje op het hoofdpodium van het grote Kralingen had gestaan.’

Scharniermoment

Naast CCC Inc. en Bennink en Mengelberg staat er nóg een Nederlandse band op het hoofdpodium: Supersister. ‘Ik kan me veel niet herinneren, maar ons optreden zie ik nog helemaal voor me,’ zegt zanger/toetsenist Robert Jan Stips (70). ‘Zo’n enorm veld vol mensen, dat maakt een geweldige indruk. Alle shirtjes gingen uit, ook bij de vrouwen. Net zo’n schilderij van Renoir met badende vrouwen bij een vijver, erg idyllisch. Wij waren pas laat uitgenodigd en hadden net ons eerste plaatje uit, “She Was Naked”, dat dankzij Radio Veronica een hit begon te worden. Ineens hadden we de wind enorm mee, waren we dé promising band, iedereen was benieuwd. De reacties waren geweldig. We speelden goed, ondanks de technische mankementen op het podium.’
Het optreden van Supersister

Het optreden van Supersister

Die avond heeft Supersister nóg een optreden, in Vlissingen. ‘Contractuele verplichting. Maar daar stond anderhalve man en een paardenkop. Iedereen die popmuziek serieus nam zat met z’n hoofd in Kralingen, of was daar zelf aanwezig.’ De dag erna gaat Stips terug. ‘Natuurlijk wilde je er bij zijn, het voelde allemaal zo nieuw. Er was een omslag gaande, dat was duidelijk: jongeren en de popcultuur werden hier serieus genomen. Voorheen had je alleen halfbakken festivalletjes. Kralingen, met sponsoren en alles, was een scharniermoment, ook in mijn eigen leven.’
 ‘Alle shirtjes gingen uit, ook bij de vrouwen. Net een schilderij van Renoir met badende vrouwen bij een vijver.’
Robert Jan Stips
Echt genieten van de muziek was er trouwens niet bij, zegt Stips. ‘Je ving af en toe flarden op, de PA stelde nog weinig voor. Het hele gebeuren had de overhand, de sfeer. Dat er zo veel mensen met z’n allen bij elkaar zaten. Tafereeltjes zoals bij Mungo Jerry, waar een fontein aan kartonnen lunchbordjes de lucht in ging. En mensen die out in the open hasj rookten, of bloot rondliepen. Daar waren geen toestanden over, bewonderenswaardig. Alsof je door een perfecte droom liep.’

Domper

Organisator Visser komt tijdens het festival al helemaal niet aan genieten toe. Van de acts krijgt hij nauwelijks iets mee. ‘Ik heb me enorm geërgerd aan Roger Chapman van Family, een puberale schreeuwlelijk. En ik herinner me flarden van Dr. John en The Byrds, die voor een prachtige mystieke stilte zorgden, net toen het begon te motregenen. Verder was het vooral een stressvolle toestand. Er kwam veel onweer op ons af en we zagen het hele gebeuren financieel al in het water vallen.’ 
Het Holland Pop Festival is op veel fronten een succes: popmuziek wordt eindelijk voor vol aangezien en voor het eerst wordt het Nederlandse gedoogbeleid in de praktijk gebracht. Alles klopt: love, peace and happiness op z’n Hollands. Pure mazzel, zegt Visser. ‘Je mag nog zo’n drive hebben, zonder toeval had Kralingen nooit plaatsgevonden. Als Georges Knap niet had aangebeld, als Coster niet zo’n ruimdenkend politieman was geweest, als Smeijers van Coca-Cola z’n portemonnee niet had getrokken... Het was de juiste samenloop van omstandigheden.’

dit artikel krijg je cadeau

Smaakt dit naar meer? Neem een abonnement op de digitale VPRO Gids.
6 maanden voor € 17,50

Maar in financieel opzicht is Kralingen een ramp. De stichting gaat voor een miljoen gulden het schip in. Duizenden bezoekers komen zonder kaartje – à 35 of 40 gulden – binnen, ondanks de achttien kilometer aan prikkeldraad. Ze knippen gaten in de hekken, klimmen eroverheen, zwemmen naar het festival of laten zich voor een paar gulden over de Kralingse Plas varen. ‘De stewards, voornamelijk studenten uit Delft, waren er niet op getraind en Feyenoordsuppoosten als kassiers was achteraf gezien misschien ook niet zo’n geweldig idee.’
De stichting Holland Pop Festival gaat failliet. ‘Ik nam afstand en ging verder met concerten organiseren. Daar kwam veel gedoe van met de curator. Die vond dat Kralingen mij flink geholpen had en dat ik moest meebetalen, al had ik er geen cent aan verdiend. Uiteindelijk hebben we een deal gemaakt: van alle winstgevende Mojoconcerten is twee jaar lang de helft van de opbrengst afgedragen aan de stichting.’
Spijt heeft Berry Visser nooit gehad, ondanks het financiële koppijndossier. ‘Maar de trots en het besef dat we echt iets historisch hadden neergezet kwam pas veel, veel later.’

50 jaar liefde, vrijheid en muziek
NPO 2, vrijdag 19.40-20.40 uur

 

Luister ook naar de Holland Pop Festival Podcast.

Stamping Ground revisited

Gerenommeerd filmmaker George Sluizer (1932-2014) maakte naar voorbeeld van de Woodstockfilm een registratie – inclusief helikopterviews – van het Holland Pop Festival: Stamping Ground. Hij werd bijgestaan door (later bekende) cameramensen, zoals Jan de Bont, Mat van Hensbergen en Theo van de Sande. De film kwam in 1971 uit, werd niet erg goed ontvangen en draaide maar een paar weken in de bioscoop. De festivalorganisatie hoopte met de film een deel terug te verdienen. ‘We hadden een lucratieve veertigprocentdeal over de wereldrechten,’ zegt organisator Berry Visser. 'Hij zou in allerlei landen vertoond worden, maar het is helaas geen blockbuster geworden, zoals Woodstock. We hebben er nooit een cent van gezien.’
Sluizer distantieerde zich van de bioscoopversie, waarin om commerciële redenen ‘foute’ beelden waren verwerkt van onder meer de Keukenhof. ‘Het was nog een hele toestand destijds met de buitenlandse producenten,’ aldus zijn weduwe Anne Sluizer (86). ‘Beeldmateriaal was verdwenen en we hoorden er niks meer van. De première in Cineac liep ook nog in de soep vanwege een slechte geluidsinstallatie. Deze film gáát juist over muziek.’
Dankzij een digitale restauratie van Eye Filmmuseum (in samenspraak met de erven Sluizer) krijgt de wat vergeten film nu de eer die hij verdient, hoopt althans Anne Sluizer. ‘De slechte stukken zijn eruit.’
Anne Sluizer was er zelf drie dagen lang bij op ‘Kralingen’. Achter en voor de schermen. Ze herinnert het zich vooral als ‘erg gezellig’. ‘Ik rookte helemaal niks, nooit, maar ben toch drie dagen high geweest. Ik ben uiteindelijk maar ergens in een tent gaan liggen en in slaap gevallen.’
De gerestaureerde versie van Stamping Ground is vanaf 26 juni te zien bij Pathé Thuis en in diverse bioscopen. In september wordt de film vertoond op het Nederlands Film Festival en in november op Idfa. 
terug naar de gids