VPRO Gids 30

23 juli t/m 5 augustus
Pagina 123 - ‘Onvoorstelbaar’

Onvoorstelbaar

Elja Looijestijn ,

Iemand met complete afantasie kan geen beelden, geluiden of geuren visualiseren. Stel je eens voor dat je zo door het leven gaat!

In de augustusmaand staat de podcast Docs in het teken van het thema ‘uitzicht’. Vijf beginnende makers gingen met dit onderwerp aan de slag en dat leverde een gevarieerde serie op. Zo kunnen we vanaf 17 augustus luisteren naar de documentaire De eerste keer van Karolien Berkvens en Madelon Meester, waarin mensen vooruitkijken naar hun ontmaagding. En de laatste documentaire in de rij, te horen vanaf 30 augustus, gaat over ex-Jehovagetuige Erik. Hij trad uit het kerkgenootschap, maar zijn vrouw niet. Ondanks het feit dat zij nog steeds in hetzelfde huis wonen, negeert zij hem al bijna vijftig jaar.

Een vrij onvoorstelbaar gegeven, en dat sluit aan bij de eerste audiodocumentaire in de serie, die vanaf vandaag te horen is. Innerlijk uitzicht van Kitty Munnichs gaat om het vermogen je dingen voor te stellen. De meeste mensen transporteren zichzelf als ze hun ogen dichtdoen zó naar een tropisch eiland. Ze voelen het zachte zand, horen het ruisen van de zee en zien de palmbomen wuiven. Maar als Lexmy van den Boogaard haar ogen dichtdoet, is alles zwart. Altijd. Ze kan haar zintuigen niet in haar binnenwereld reproduceren. Ze kwam er pas een paar jaar geleden achter dat andere mensen dat anders beleven, toen haar tijdens een yoga-opleiding verzocht werd van alles te visualiseren.

De aandoening heet afantasie: het ontbreken van voorstellingsvermogen. Lexmy vertelt aan Kitty dat ze denkt als een soort computer. Ze heeft moeite om gezichten te herkennen en kan nauwelijks omschrijven hoe haar eigen ouders eruitzien. Lexmy heeft ‘complete afantasie’ wat betekent dat ze zich ook geen geluiden of geuren voor de geest kan halen. Hoewel ze een prima geheugen heeft, roepen haar herinneringen niet veel gevoelens op, alsof iemand anders ze heeft meegemaakt. Het voordeel: ze leeft heel erg in het nu.

Kitty kan zich moeilijk voorstellen hoe het is om je niets te kunnen voorstellen. Daarom spreekt ze met hoogleraar Joachim Duyndam over de vraag in hoeverre het mogelijk is je echt in te leven in een ander. Hoe weet je of diens uitzicht ook jouw uitzicht is?