Is kijken en luisteren het nieuwe lezen?

Katja de Bruin

Katja de Bruin gidst je eens per twee weken in geheel eigen stijl door de wondere wereld van letters, proza en papier.

Het prentenboek Alfabet van Charlotte Dematons was een van de grootste bestsellers van het afgelopen jaar; een instant klassieker die over vijftig jaar nog steeds voorgelezen (voorgekeken?) zal worden. Hoewel Alfabet van zichzelf al mooi genoeg was, is er ook een app bij gemaakt. Via een QR-code kun je met telefoon of tablet de tekeningen scannen om te zien welke woorden Dematons op de pagina’s heeft verstopt.

Meester Sander uit Meppel demonstreerde op zijn YouTubekanaal hoe dat werkte en vond het een ‘supertoffe tool’. Hij vertelde dat het ‘iets met augmented reality’ te maken heeft, maar liet technologische details wijselijk achterwege.

Een augmented prentenboek; ouderwetse papiertijgers zullen hun wenkbrauwen stevig optrekken. Want moesten kinderen nu juist niet meer lezen in plaats van bezig zijn met schermpjes? Of luidt deze ontwikkeling het definitieve einde in van het eendimensionale papieren prentenboek? 

Dat zou best eens kunnen. In dit YouTubefilmpje wordt gedemonstreerd hoe cobra’s, krokodillen en olifanten oprijzen uit de pagina’s van een natuurboek en levensecht aan de wandel gaan. In een sprookjesboek ontwaakt Doornroosje in haar hemelbed en gaat Sneeuwwitje er met haar zeven dwergen op uit. Kinderen zullen dit vast vet vinden, maar (groot)ouders zijn wellicht minder enthousiast; moet je voortaan gaan voorlezen met de iPad op schoot?

Vormexperimenten sluipen langzaam de literatuur binnen. Deze week verscheen de ‘podcastthriller’ Six Stories van Matt Wesolowski, waarin de presentator van een populaire truecrimepodcast een zaak probeert op te lossen. Een podcast op papier, het is even wennen. Maar voor wie het niks vindt, is er ook een luisterboek van.

Niet zomaar een luisterboek, maar een mix van podcast, hoorspel en audioboek, waaraan maar liefst veertien acteurs hebben meegewerkt. Volgens Maaike Maaswinkel, product manager audio bij A.W. Bruna, ‘is er veel meer mogelijk dan alleen een boek van a tot z door iemand te laten voorlezen’.

Het kan allemaal nog veel gekker. In dit overzicht van hybride boeken staat een filmpje over sensory fiction. De lezer krijgt een central control unit omgegespt, een soort bomgordel waarmee je lichaamstemperatuur en hartslag wordt gemeten. Ook is de unit voorzien van een shiver simulator. De lichamelijke reacties die het lezen van een boek oproept, vertalen zich in oplichtende lampjes en kleuren op de pagina’s. 

Is dit de toekomst? Is kijken en luisteren het nieuwe lezen? Marlon Schotel hoopt van niet. Zij volgt de masteropleiding Jeugdliteratuur aan de Universiteit Tilburg en won de Scriptieprijs Leesbevordering met haar scriptie Ordinary’ from an out-group’s perspective: Comparing non-affected teenagers’ attitudes towards (cranio)facial anomalies after book reading versus film watching. 

Ze onderzocht of een boek lezen voor meer inleving zorgt dan een film kijken. Daarvoor gebruikte ze Wonder van RJ Palacio, dat ook werd verfilmd en dat gaat over de tienjarige August die wordt gepest vanwege zijn misvormde gezicht. Haar conclusie: de lezers konden zich beter in August verplaatsen dan de kijkers.

Toch kan een linkje wel degelijk iets wezenlijks toevoegen aan een klassiek boek: Jan Brokken beschrijft in De tuinen van Buitenzorg hoe een pianostuk op de radio hem meevoerde naar Nederlands-Indië, waar zijn ouders in de jaren dertig woonden.

‘Een wonderbaarlijk mooi stuk (…) dat ik onmiddellijk associeer met het ruisen van palmen, een specifiek geluid dat, schreef mijn moeder ooit in een brief, aan harken doet denken, aan geduldig bladeren harken.’

Achterin het boek staat een linkje naar de opname uit 1935 waarop je de Litouwse componist Leopold Godowsky het pianostuk hoort spelen dat Brokken inspireerde tot een prachtig boek over zijn bijzondere moeder. In een interview met de VPRO Boekengids vertelt hij erover.

Wij mogen drie exemplaren van De tuinen van Buitenzorg van weggeven.

Vorige keer gaven we twee exemplaren weg van In mijn mand van Lieke Marsman. De winnaars zijn: Betty Meyboom-De Jong en Floris Thomassen. Gefeliciteerd!