Tijdens salonconcerten in de negentiende eeuw was het gebruikelijk dat iedere solist een of twee stukken liet horen en dan plaatsmaakte voor een ander. Een violist speelde een sonate, daarna kwam een gitarist met eigen werk, en tot slot zong een wat oudere sopraan nog enkele liederen. Zo ongeveer. Je zou verwachten dat al die stukken een daverend slotdeel hadden vol diepzinnige wendingen en technisch vernuft, want een indrukwekkend laatste deel blijft lang in de herinnering hangen en dat vinden componisten en muzikanten fijn. Toch is dat verrassend weinig het geval. Vaak sloot een saloncompositie af met een luchtig rondo of een ontspannen thema met variaties. Men zegt wel dat componisten dit uit beleefdheid voor elkaar deden. Ze wilden de luisteraars de gelegenheid geven om met volle aandacht naar het volgende stuk van een collega te luisteren, zonder dat hun eigen tonen nog door de hoofden zinderden. Het thema met variaties als bezem van het binnenoor.
Naar zulke thema’s met variaties (de kenner zegt kortweg: variaties) kun je inderdaad met een half oor luisteren. Het liedje klinkt na de eerste keer vertrouwd, de solist riedelt er vervolgens op los en als het niet meer sneller kan is het stuk afgelopen. Beleefde muziek leidt niet altijd tot boeiende muziek. Toch bestaan er ook variaties waarnaar een mens keer op keer ademloos kan luisteren. Bekende voorbeelden zijn de Goldbergvariaties van Bach en de Diabellivariaties van Beethoven. Minder beroemd, maar minstens zo boeiend en groots opgezet zijn de Bridgevariaties van Benjamin Britten.
Variations on a Theme of Frank Bridge wordt vanavond op NPO Klassiek uitgezonden. In deze compositie voor strijkorkest maakt het thema een enerverende reis door de muzikale sloppenwijken van Europa. Er klinkt een stevige mars, een sentimentele romance, een geblokte bourrée en een onmiskenbare Weense wals. Dat zijn vormen waar een fatsoenlijke twintigste-eeuwse componist zich zelden aan waagde en zeker niet in die mate. Allerlei critici vermoeden daarom dat Britten een lolletje maakte. Zij schrijven over ironie, pastiche en parodie.
Het was niet te vinden of Britten deze theorie heeft toegegeven of weersproken. Wel schreef hij ergens dat de delen enkele karakteristieke gemoedstoestanden van zijn compositieleraar Frank Bridge vertolken. En ergens anders erkende hij zijn onvoorwaardelijke liefde voor de Weense wals. Lolletje of niet, Brittens liefde voor muziek blijkt uit alle delen van Variations on a Theme of Frank Bridge.