Als je nooit in de Rotterdamse haven, de Eemshaven, IJmuiden, Moerdijk, Zeeuws-Vlaanderen of Zuid-Limburg komt zou je zomaar kunnen vergeten dat Nederland behoorlijk wat zware industrie herbergt. Aan de randen van ons kleine land staan gigantische, enigszins dystopisch ogende complexen waar de grondstoffen voor de maakindustrie worden gemaakt: plastic, kunstmest, allerlei chemische stoffen en natuurlijk staal.
Deze zogeheten basisindustrie slurpt energie – in Nederland zijn deze bedrijven goed voor maar liefst veertig procent van de totale energieconsumptie. Om die reden hebben bedrijven uit die sector de neiging om zich te vestigen waar de energie het goedkoopst en het overvloedigst beschikbaar is. Ooit was Nederland met zijn Gronings gas en havens een uitstekende locatie, maar tegenwoordig is het kommer en kwel. Energie is hier duur geworden en dat verslechtert de concurrentiepositie. Twee Rotterdamse chemische fabrieken vielen dit jaar om en de industrie slaat de noodklok. Volgens hen is nu dringend extra overheidssteun nodig om de basisindustrie in Nederland te behouden.
HUMAN-programma Wat houdt ons tegen? stelt de prangende vraag: moeten we dat überhaupt wel willen? Journalisten Jeroen Smit, Daphné Dupont-Nivet en Jan van Poppel gaan langs bij experts en vertegenwoordigers van de industrie om de voors en tegens te horen.
De industriëlen willen zoals gezegd geld zien, omwille van behoud van banen en bedrijvigheid. Het kabinet-Schoof was gevoelig voor die lobby en heeft een door het kabinet-Rutte IV afgeschafte fossiele subsidie weer heringevoerd, nota bene met geld uit het klimaatfonds. Uit het antwoord op een Woo-verzoek dat Wat houdt ons tegen? samen met Argos indiende voor deze aflevering bleek overigens dat het Ministerie van Financiën al rekening houdt met nieuwe klimaatrechtszaken en dat er voorstellen liggen om eventuele boetes die daaruit volgen óók uit het klimaatfonds te betalen.
Experts stellen echter dat doorgaan op de ingeslagen weg veel wegheeft van overheidsgeld in een zwart gat gooien. De basisindustrie is erg vervuilend. Als je die wilt behouden en tegelijkertijd klimaatdoelen wilt halen zal de hele industrie moeten elektrificeren. Zelfs al zou het ons lukken om de hele Noordzee vol te leggen met windmolens, dan nog zal de groene stroom elders goedkoper zijn, zoals in Scandinavië waar veel waterkrachtcentrales staan of in Spanje waar de zonnestroom overvloedig is, waardoor de Nederlandse basisindustrie voor altijd afhankelijk blijft van subsidie.
CPB-directeur Pieter Hasekamp, die ook in de uitzending zit, schreef om die reden onlangs in een opiniestuk in Het Financieele Dagblad dat het ‘verstandig zou zijn als Nederland zich niet vastklampt aan bestaande industrieën, maar zich specialiseert in activiteiten waar het een comparatief voordeel heeft’. Oftewel, het nieuwe kabinet staat voor een keuze. Blijven we meer belastinggeld bijleggen voor de basisindustrie of investeren we in een economie die beter past bij ons land?