Tijdens een van de grote klimaatdemonstraties van Extinction Rebellion, in september 2023, gaat de dan 85-jarige Eduard van Hengel viral op sociale media. Hij heeft een protestbord gemaakt, dat vakkundig is bevestigd aan zijn omgekeerde wandelstok. ‘FOSSIELEN tegen FOSSIEL’ staat erop. Van Hengel is naar de demonstratie gekomen met zijn vrouw en dochter: schrijver, redacteur en programmamaker Mirjam van Hengel (1967). Aan haar laat hij na afloop weten: ‘Graag de foto van ons op die demonstratie straks op mijn kist of mijn mand.’
In haar boek Ganzentijd richt Van Hengel zich, anders dan in haar biografische portretten van Remco Campert, Leo en Tineke Vroman en danser Dola de Jong, op iets veel persoonlijkers: haar vader, die in 2024 na een kort ziekbed overleed. Door hem te herdenken moet ze ook zichzelf onherroepelijk tevoorschijn schrijven. ‘Dat ik vergroeid was geraakt met mijn vader was niet bepaald iets dat zo geraakt is, ik was integendeel zo vanzelfsprekend vergroeid dat ik me over die vergroeiing geen vragen stelde. Er is een bruut stuk van me afgerukt.’
Eduard van Hengel was een kernfysicus die zich ontplooide tot wetenschaps- en milieufilosoof. Een politieke dienstweigeraar en vrolijk-kritisch kijker, die zichzelf en zijn plek in de wereld evenzeer onder de loep nam als de vogels waar hij graag naar tuurde. In zijn portemonnee droeg hij een schematisch spiekbriefje over ganzen, bedoeld om de zeven soorten (‘Brand-, Canad.-, Rot-, Dwerg-, Kol-, Grauw-, Riet.-’) te onderscheiden. Na zijn academische carrière stortte hij zich dertien jaar lang op een zelfgebouwde ‘eivolle’ website over alle vocale werken van Johan Sebastian Bach. Dochter Mirjam groeide op ‘tussen de drie krantenabonnementen, de partituren van Bach en gesprekken vol vijf- en zeslettergrepige woorden ’s avonds aan tafel’.
Van Hengel, vanavond te gast bij Nooit meer slapen, stelt in kraakheldere korte hoofdstukjes scherp op deze vader en de ontreddering die zijn dood teweegbrengt. Ze laat zich lichtjes inspireren door de korte film Father and Daughter van Michael Dudok de Wit. In deze animatie ziet een klein meisje haar vader in een bootje stappen en weg roeien. In de beelden die volgen zie je haar opgroeien en steeds terugkeren naar de dijk van waar ze haar vader zag verdwijnen.
In Ganzentijd zien we een dochter die met onsentimentele maar ontroerende precisie ontleedt wat het betekent om een vader te verliezen. En vooral ook: om er een te hebben. Om het verdwaalde gevoel dat haar vaders onomkeerbare verdwijning losmaakt te kunnen doorgronden, gebruikt Van Hengel een van zijn gekoesterde vogelgidsen. Overal waar ‘vogel’ staat leest ze ineens ‘gevoel’. Zo ontvouwt zich voor haar ogen Petersons vogelgids 2.0, een gevleugelde rouwgids die het ondetermineerbare helpt te lokaliseren. ‘Een gans is een eend en ook mijn schrik is een vogel,’ schrijft ze. Dan heb je geen verrekijker meer nodig.