Kernoorlog als griezelverhaal

Ronald Reagan verslindt in zijn jeugdjaren de boeken in lokale bibliotheken. Verhalen zijn voor de Amerikaanse president (1981-1989) een manier om te ontsnappen aan de deprimerende realiteit van thuis. Zijn vader is alcoholist en vaak afwezig. De problemen die voortkomen uit die verslaving zorgen ervoor dat de jonge Reagan voortdurend moet verhuizen. Als eeuwige buitenstaander op wisselende basisscholen zijn boeken, zo schrijven biografen, Reagans ‘enige vrienden’. En ondanks zijn latere imago als oppervlakkige en anti-intellectuele politicus, blijft lezen een levenslange hobby. Verhalen zijn voor Reagan niet alleen een manier om armoede en eenzaamheid te vergeten, ze bieden ook frames waarmee de voormalige Hollywoodacteur de wereld leert begrijpen en zijn eigen politieke ideeën communiceert aan anderen. Reagan verdeelt de wereld in goed en kwaad, net als in zijn favoriete boeken uit zijn jeugd: de pulpverhalen van Edgar Rice Burroughs, jeugdwesterns en moralistische christelijke romans. Zo is Amerika de eeuwige good guy en de Sovjet-Unie the evil empire. En die simpele narratieve framing werkt, schrijft presidentiële historicus Gil Troy in zijn boek Morning in America. Reagans ‘voorkeur voor verhalen vertellen in plaats van beleid maken’ maakte van zijn presidentschap een succesvol ‘cultureel en politiek fenomeen’.

Reagans levenslange liefde voor verhalen zorgt ervoor dat hij ook tijdens zijn presidentschap gretig de nieuwste boeken van Tom Clancy leest en de nieuwste Hollywoodblockbusters bekijkt, zoals Television Event laat zien. Deze documentaire richt zich op de maakgeschiedenis van The Day After. Honderd miljoen Amerikanen kijken op 20 november 1983 naar deze vier uur durende televisiefilm over de nasleep van een kernoorlog. ‘Ik was er kapot van,’ zegt een kijker. ‘Alsof alle griezelverhalen die je kent waren samengevoegd.’ Want op dit moment in de geschiedenis leeft de reële angst voor een oorlog met de Sovjet-Unie.

Ook Reagan kijkt in het Witte Huis naar The Day After. Vaak wordt zijn kijkervaring aangehaald, zoals in Television Event, als de reden dat hij in 1987 na jarenlange onderhandelingen met zijn Russische evenknie Michail Gorbatsjov het historische inf-verdrag ondertekent; dit verdrag verbiedt de productie van nucleaire raketten met een bereik tot 5500 kilometer.

In zijn dagboek schrijft de president dat hij ‘enorm depressief’ werd van de televisiefilm. Ook Reagan vreest voor een kernoorlog. Maar hij ziet, in tegenstelling tot de makers van The Day After, ontwapening niet als de oplossing voor wereldvrede. Reagan gokt erop dat zijn beleid van sterk opgevoerde kernwapenopbouw de Sovjet-Unie economisch ten onder zal laten gaan als gevolg van een hernieuwde wapenwedloop. The Day After is dan ook contraproductieve ‘anti-kernwapenpropaganda’, zo schrijft Reagan. Die de maatschappelijke discussie rondom de controversiële film kaapt om zijn eigen verhaal te verkondigen: dat een kernoorlog voorkomen kan worden door meer kernwapens te bouwen.