‘Het was een onwerkelijke week. En toen wisten we nog niet eens dat Olof Palme die vrijdag vermoord zou worden. Ik was net zestien geworden en op de maandagavond was mijn moeder opgepakt.’
Zo begint En toen ging hij, de nieuwe roman van Jannah Loontjens die op 2 mei is verschenen, en er zijn slechtere openingszinnen om een verhaal mee te beginnen. Elke Zweed weet meteen dat we dus in 1986 zitten, het jaar waarin premier Olof Palme na een bezoekje aan de bioscoop op straat in de rug werd geschoten. Het was een moord die de Zweden decennialang zou bezighouden en die het land voorgoed zou veranderen.
Jannah Loontjens was destijds net naar Nederland verhuisd, nadat ze de eerste twaalf jaar van haar leven in Zweden had gewoond. ‘Het is niet zo dat ik toen meteen dacht: dit is een wereldschokkend moment, pas later kreeg het meer betekenis. De moord op Olof Palme heeft me wel altijd beziggehouden. Ik liep al heel lang rond met het idee om een boek te situeren rond die tijd, omdat het echt een kantelpunt was. Palme was een heel bekende figuur in die tijd, een charismatische spreker die enorm betrokken was bij de internationale politiek. Hij streed tegen Apartheid en sprak zich als enige westerse leider uit tegen Amerika in de oorlog tegen Vietnam. Ik heb veel gelezen over die tijd en over Palme, maar mijn boek gaat niet over de moord. Het gaat vooral over die tijd. Mij ging het erom de politiek van die tijd te laten doorsijpelen in een persoonlijk levensverhaal. Het boek gaat over vriendschap, loyaliteit, verraad en liefde binnen een progressieve, geëngageerde vriendengroep.’
Loontjens, geboren in 1974, merkt dat er inmiddels veel mensen zijn die niet weten wie Olof Palme is. ‘In Zweden weet natuurlijk iedereen dat, maar ik sprak laatst de Franse ambassadeur in Nederland. Die was wel iets jonger dan ik, maar ook hij had nog nooit van Palme gehoord. Toen was ik wel een beetje geschokt. Aan de andere kant: bij de uitgeverij hebben we een stagiaire, zij is achttien. Nadat ze het boek had gelezen, vertelde ze heel enthousiast dat ze er zoveel van had geleerd. Ze wist niets over de jaren zeventig en tachtig, de tijd waarin het zich afspeelt. Voor haar is het een historische roman. Zo kun je er dus ook naar kijken: een historische roman over een vrij recente geschiedenis.’