Rechtse populisten riepen het al langer, maar onlangs liet ook minister van Buitenlandse Zaken Hoekstra weten dat de instroom van asielzoekers zou moeten worden beperkt. Dit werd beaamd door premier Rutte, bedoeld om opstandige leden uit de VVD-fractie tegemoet te komen die ageerden tegen het wetsvoorstel van VVD-staatssecretaris Van der Burg (Veiligheid en Justitie) om gemeenten te dwingen asielzoekers te huisvesten. Er zou een ‘asielcrisis’ zijn, waarmee bedoeld wordt dat de opvang en ‘doorstroom’ van asielzoekers sterk hapert, terwijl Nederland toch volgens EU-verdragen verplicht is dat goed te regelen. Maar inmiddels wil de Europese Commissie lidstaten toestaan om in navolging van Zweden en Noorwegen voorlopig grenscontroles te blijven uitvoeren, lees: asielzoekers te kunnen weren.
De Andere tijden-special ‘Lekkende tenten’ over de crisis in de asielopvang begin jaren negentig is daarom hoogst actueel. De geschiedenis herhaalt zich, zij het nooit op exact dezelfde manier. Ook toen een forse instroom, vooral door de oorlog in voormalig Joegoslavië. Maar anders dan nu wilde toen alleen de Centrumpartij van Janmaat (‘Nederland is vol’) de asielopvang beperken. ‘Janmaat was de enige die politiek voerde over de rug van vluchtelingen, die negeerden we gewoon,’ aldus toenmalig minister (van WVC) Hedy d’Ancona in de uitzending. Wel werd toen in de ministerraad geopperd gezinshereniging tegen te gaan – ook het huidige kabinet wil die hereniging vertragen. ‘Dat wilde ik totaal niet en gelukkig kreeg ik steun van [minister van Buitenlandse zaken] Hans van den Broek. We moesten ons gewoon houden aan de internationale verdragen.’ Zoek de parallellen met de huidige situatie.
Ook toen moesten vluchtelingen onder de blote hemel overnachten, ook toen hevige protesten tegen de komst van tijdelijke opvangcentra. Het COA overwoog een zwembad leeg te pompen en daarin bedden te plaatsen, vertelt directeur Erry Stoové. Er werd driftig gespeurd naar geschikte locaties en gelobbyd bij gemeentebesturen. Ondernemers vroegen woekerprijzen voor stacaravans, vakantiehuisjes en hotels. In de zomer van 1993 moesten opvangcentra zelfs tijdelijk de deuren sluiten. In Eindhoven sliepen asielzoekers in een maïsveld. Peter van Lent moest met zijn collega’s van de IND avonden lang doorhalen om de stapels aanvragen af te kunnen handelen. ‘Het was echt keihard werken, we zaten allemaal vol in de overuren. De kasten puilden uit van de dossiers.’
Toen de instroom in 1996 flink daalde, bezuinigde de overheid op locaties en personeel, zodat bij de volgende vluchtelingengolf weer achter de feiten aan werd gelopen. Ook dat komt nu bekend voor.